Svifryksmengun - heilsuvá

Loftgæði eru öllum mikilvæg. Svifryksmengun stuðlar að hraðari framgangi margra langvinnra sjúkdóma og því mikilvægt að henni sé haldið innan heilsuverndarmarka. Við ráðum ekki alfarið yfir því hvernig loftgæði þróast en við getum haft áhrif á það sem rekja má til aðgerða af mannavöldum.

Svifryk jan -mars Skjámynd 2026-04-07 173017.png

Þessi mynd sýnir svifryksmengun/klukkustund á gatnamótum Grensásvegar og Miklubrautar frá 06.01.2026 til 07.04.2026. Eins og sjá má fer magn svifryks iðulega mjög hátt á annatímum. Er það ásættanlegt?

Hvaða er svifryksmengun

Svifryk eru smáar rykagnir sem er skipt í tvo flokka eftir stærð í flestum rannsóknum. Annars vegar eru agnir (PM2.5) <2,5 µm (micrometrar) að stærð og hins vegar (PM!10) <10 µm að stærð. Þetta ryk getur borist djúpt niður í öndunarveginn og inn í blóðrásina og valdið miklum skaða á lungum, blóði og æðakerfi og valdið skaða sem er óafturkræfur.

Áhrifin geta meðal annars valdið lungnateppu, asma og heilablóðfalli svo fá ein en mjög alvarleg atriði séu nefnd.

Uppruni svifryks er fjölbreyttur en hér einbeitum við okkur að ryki af mannavöldum sem einkum tengist umferð ökutækja.

Umhverfisstofnun skilar árlega skýrslu um losun loftmengandi efna á Íslandi. Það er í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna um loftmengun sem berst langar leiðir milli landa (The United Nations Convention on Long-range Transboundary Air Pollution - LRTAP Convention). Samningurinn öðlaðist gildi 1983 og hefur verið undirritaður af 51 ríki, þar á meðal Íslandi.

Þó ekki sé fjallað um loftgæði almennt þá eru þar athyglisverðar upplýsingar um mengun á Íslandi.

Hér er hlekkur á vef Umhverfisstofnunar þessar samþykktir

Alþjóða samþykktir

Lög or reglur um mengun

Aðgerðir til heftingar svifryksmengunar

> Markvissar mælingar á loftgæðum

> Markvissar aðgerðir gegn svifryksmengun

- Sópun gatna þegar veður leyfir - fyrirbyggjandi

- Rykbinding - byggð á veðurspá og mælingum
- Þvottur gatna þegar veður leyfir

> Bætt samstarf við Vegagerðina varðandi stofnvegi í þéttbýli

> Bæta efnisnotkun á slitlagi, nota harðari efni

> Takmörkun með gjaldtöku á notkun nagladekkja

> Hraðaminnkandi aðgerðir

> Fækkun bíla í umferðinni

> Minnkun umfangs eða hraða umferðar

> Takmarka flutning á jarðvegi um götur (dekkjaþvottur, yfirbreiðsla)

> Nýting gróðurs til að binda svifryk?

> Binda ryk frá niðurrifi bygginga (úðakerfi)

> Bæta almannasamgöngukerfi

> Nýta sígræn tré (barrtré) sem loftsíur í nágrenni gatna

Nagladekk

Það er óumdeilt að nagladekk hafa veruleg áhrif á myndun svifryks. Hér er kynning sem unnin var af Þorsteini Jóhannssyni hjá Umhverfisstofnun. Þar má sjá tölulegar upplýsingar um áhrif nagladekkja.

Loftgæði

Á vefnum loftgæði er hægt að sjá upplýsingar um loftgæði í rauntíma sem mæld eru á ýmsum stöðum á landinu. Mælingarnar eru á vegum Umhverfisstofnunar, sveitarfélaga og af ýmsum fyrirtækjum sem telja sér málið skylt.

Eins og sjá má eru loftgæði á Íslandi almennt mjög góð, þökk sé veðurfarinu. En það koma reglulega tímabil þar sem ástandið er ekki gott. Helstu mengunarvaldar eru umferðin og virkjun hverasvæða. Við verðum að gera kröfur um að brugðist verði við mengun sem rekja má til aðgerða af mannavöldum.

Loftgæði